
راهنمای خانواده
چطور یک مرکز ترک اعتیاد
مناسب و مجاز انتخاب کنیم؟
پیش از پذیرش، مجوز و نشانی مرکز را از مرجع صادرکننده بررسی کنید. بعد بپرسید چه کسی ارزیابی میکند، در وضعیت فوری چه اقدامی انجام میشود، هزینه شامل چیست و پیگیری بعد از ترخیص با چه کسی است.
اولین قدم
سطح مراقبت را از ارزیابی اولیه مشخص کنید
پزشک یا تیم درمان پس از بررسی نوع و زمان آخرین مصرف، داروها، سابقهٔ علائم ترک و وضعیت جسمی و روانی، سطح مراقبت مناسب را پیشنهاد میکند. از مرکز بخواهید دلیل انتخاب مراقبت سرپایی، اقامتی یا بیمارستانی را توضیح دهد.
- سرپایی
- ارزیابی و درمان در نوبتهای مشخص، بدون اقامت در مرکز.
- اقامتی
- اقامت و برنامهٔ مراقبت در محدودهٔ خدمات درجشده در مجوز.
- بیمارستانی
- امکان پایش و رسیدگی پزشکی برای وضعیتهایی که به مراقبت نزدیک نیاز دارند.


معیارهای مقایسه
شش سؤال که باید از هر مرکز بپرسید
از دو مرکز سؤالهای یکسانی بپرسید و پاسخها را ثبت کنید. اگر پاسخ دربارهٔ مجوز یا رسیدگی فوری روشن نبود، پیش از پرداخت یا پذیرش آن را پیگیری کنید.
مجوز مرکز معتبر است؟
نوع مجوز، شماره، تاریخ اعتبار و نام مرجع صادرکننده را بخواهید. نام و نشانی روی مجوز را با محل ارائهٔ خدمت تطبیق دهید و از بهزیستی استان یا معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی مربوط، طبق مرجع درجشده روی پروانه، استعلام کنید.
منبع استعلام مجوزچه کسی ارزیابی میکند؟
نام، تخصص و زمان دسترسی مسئول ارزیابی را بپرسید. در تماس اولیه روشن کنید ارزیابی پزشکی چه زمانی انجام میشود و چه کسی دربارهٔ نوع درمان، داروها و نیاز به ارجاع تصمیم میگیرد.
آمادگی برای تماس اولیهدر وضعیت فوری چه میکنند؟
بپرسید در شیفت شب چه کسی حضور دارد، تا رسیدن اورژانس چه اقداماتی در توان مرکز است و بیمارستان مقصد کدام است. نحوهٔ اطلاعرسانی به خانواده و مسئول هماهنگی انتقال را از قبل مشخص کنید.
شمارهٔ اورژانس پزشکیهزینه شامل چه خدماتی است؟
پیش از پرداخت، ریز هزینهها را مکتوب بگیرید. روشن کنید ویزیت، آزمایش، دارو، اقامت، مشاوره، تمدید و پیگیری جداگانه محاسبه میشوند یا در مبلغ اعلامشده هستند و شرایط بازپرداخت چیست.
راهنمای هزینه و پذیرشبعد از ترخیص چه پیگیریای دارید؟
برنامهٔ مکتوب ترخیص با نام فرد پاسخگو، زمان نخستین نوبت و راه تماس بگیرید. بپرسید اگر میل به مصرف شدید شد، نوبتی از دست رفت یا مصرف دوباره اتفاق افتاد، چطور میتوانید با تیم درمان ارتباط بگیرید.
اقدام بعد از لغزشحقوق فرد چگونه رعایت میشود؟
دربارهٔ رضایت آگاهانه، محرمانگی پرونده، تماس با خانواده و روش ثبت شکایت سؤال کنید. در بازدید، وضعیت نظافت، حریم خصوصی و مسیر خروج اضطراری را بررسی کنید.
نکات بازدید از مرکز
بازدید پیش از پذیرش
پاسخها را در بازدید تطبیق دهید
بخواهید مسیر خروج اضطراری و بخشهای عمومی را نشان دهند. قوانین ملاقات، شیوهٔ ثبت شکایت و نحوهٔ ارجاع در شب را با پاسخهایی که در تماس اولیه گرفتهاید تطبیق دهید.
ثبت نتیجهٔ بازدیدراهنمای خانواده
در شرایط فعلی، قدم بعدی شما چیست؟
از مسیری شروع کنید که به وضعیت امروزتان نزدیکتر است.
به مصرف مشکوکم
مشاهدهٔ مشخصی را در زمانی آرام مطرح کنید. مثلاً بگویید «چند شب است میبینم خوابت به هم ریخته و نگرانم. دوست داری دربارهاش حرف بزنیم؟» اگر نگرانی ادامه داشت، برای ارزیابی از متخصص کمک بگیرید.
چطور گفتوگو را شروع کنیم؟مصرف را انکار میکند
به حرفهایش گوش بدهید و از تهدید یا بحث طولانی فاصله بگیرید. اگر فعلاً کمک را نمیپذیرد، خودتان میتوانید برای یادگیری شیوهٔ گفتوگو و تعیین حد و مرز از متخصص کمک بگیرید.
مطالب خانواده و اعتیادبرای تماس اولیه آمادهایم
زمان آخرین مصرف، داروهای فعلی و سابقهٔ علائم شدید ترک را در حدی که میدانید یادداشت کنید. هنگام تماس، زمان ارزیابی، نام ارزیاب و مدارک لازم را بپرسید.
راهنمای تماس اولیهبعد از لغزش کمک میخواهم
با تیم درمان یا پزشک تماس بگیرید تا خطر فعلی و نیاز به تغییر برنامه بررسی شود. اگر فرد بیدار نمیشود، دشوار نفس میکشد یا تشنج دارد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
راهنمای اقدام پس از لغزشبرگهٔ قابلچاپ
چکلیست مقایسهٔ مرکز ترک اعتیاد
نام دو مرکز و پاسخ هرکدام را بنویسید. موردی را که به بررسی بیشتر نیاز دارد با «نیاز به استعلام» مشخص کنید.
یادداشتها در همین صفحه میمانند. قبل از بستن صفحه، چکلیست را چاپ کنید یا در پنجرهٔ چاپ گزینهٔ ذخیره بهصورت PDF را انتخاب کنید.
برگهٔ مقایسهٔ دو مرکز
برای هر مرکز پاسخها را ثبت کنید و موارد «نیاز به استعلام» را علامت بزنید.
| معیار بررسی | مرکز اول | مرکز دوم |
|---|---|---|
| نام مرکز | ||
| نوع و اعتبار مجوزنوع مرکز، مرجع صادرکننده، شماره، تاریخ اعتبار و نشانی مندرج در مجوز | ||
| ارزیابی اولیهنام و تخصص ارزیاب، زمان ارزیابی و دلیل پیشنهاد روش درمان | ||
| رسیدگی فوری و ارجاعمسئول شیفت شب، اقدامات مجاز و بیمارستان مقصد در وضعیت فوری | ||
| هزینههای مشمول و جداگانهرقم کل، ویزیت، دارو، آزمایش، اقامت، تمدید و شرایط بازپرداخت | ||
| پیگیری پس از ترخیصمسئول پیگیری، تاریخ نخستین نوبت، هزینه و راه تماس در صورت لغزش | ||
| حقوق و شرایط اقامترضایت، حریم خصوصی، تماس خانواده، امکان بازدید و ثبت شکایت |
پرسشهای خانواده
پیش از تصمیم، این سؤالها را مرور کنید
اول به کجا برای بررسی مجوز مراجعه کنیم؟
از مرکز شمارهٔ پروانه، نام و نشانی محل خدمت و نام مرجع صادرکننده را بگیرید. اعتبار و نوع خدمات را از همان مرجع استعلام کنید.
اگر قطع مصرف الکل یا دارو مطرح است چه کنیم؟
اگر وابستگی به الکل یا داروهای آرامبخش مثل دیازپام یا آلپرازولام مطرح است، پیش از قطع یا تغییر مقدار مصرف از پزشک کمک بگیرید. قطع ناگهانی در بعضی افراد ممکن است با عوارض شدید از جمله تشنج همراه باشد.
با فردی که تمایلی به درمان ندارد چطور حرف بزنیم؟
در یک زمان آرام، دربارهٔ یک مشاهده و نگرانی مشخص حرف بزنید و نظر او را بپرسید. میتوانید بگویید «دوست داری با هم سؤالهایمان را از یک متخصص بپرسیم؟»
بین دو مرکزی که هر دو مجوز دارند، چطور تصمیم بگیریم؟
نتیجهٔ ارزیابی، امکانات متناسب با نیاز فرد، مسیر ارجاع در وضعیت فوری و برنامهٔ پیگیری را با هم مقایسه کنید. سپس هزینهٔ مکتوب و شرایط اقامت را بررسی کنید.


مراقبت پس از ترخیص
شماره و زمان پیگیری را از قبل بگیرید
تاریخ اولین نوبت، نام فرد پاسخگو و راه تماس در صورت لغزش را در برنامهٔ مکتوب ترخیص ثبت کنید. اگر شرایط عوض شد، با تیم درمان دربارهٔ بازبینی برنامه صحبت کنید.
بازگشت به چکلیستبرای ادامهٔ بررسی
دو پاسخ مکتوب را کنار هم بگذارید و سؤالهای بیپاسخ را دوباره مطرح کنید. اگر برای نوع مراقبت یا محل ارزیابی تردید دارید، ارزیابی اولیه را در اولویت بگذارید.
منابع این راهنما
- آییننامهٔ مراکز مجاز درمان و کاهش آسیب اعتیاد در ایران
- استانداردهای درمان اختلال مصرف مواد، WHO و UNODC
- معیارهای انتخاب خدمات درمانی باکیفیت، SAMHSA
- راهنمای گفتوگوی خانواده دربارهٔ مصرف مواد، SAMHSA
- مدیریت قطع مصرف الکل، سازمان جهانی بهداشت
- مدیریت قطع مصرف مواد و داروهای آرامبخش، سازمان جهانی بهداشت
- شناخت نشانههای مصرف بیشازحد، CDC
- شمارهٔ اورژانس پزشکی در ایران
تهیهشده برای تحریریهٔ ترک اعتیاد ·
تصاویر این صفحه تصویرسازی آموزشیاند.